Boks - istorija boksa i pravila

Fitnes Zona-boks

Pesničenje ili šakanje, kako su zvali tadašnje borbe, smatra se jednom od najstarijih disciplina ljudske borbe koje su zapisane u istoriji. Iz ovakvih nadmetanja nastao je najpre profesionalni, pa posle toga današnji amaterski ili engleski, u sadašnje vreme poznat još i kao olimpijski boks.
Borbe koje su vođene nekoliko hiljada godina pre hrišćanske ere, bile su vizuelno veoma slične današnjem boksu, kao sportskoj disciplini. Postoje likovi boksera u gardu, nacrtanih na zidovima stena i kamenih pećina, kao i na vazama pronađenim na grčkom ostrvu Kritu, koje datiraju oko 3.000 godina pre naše ere.
Slike boksera u Egiptu, stare su takođe između 3.000 i 2.000 godina pre naše ere. Tako isto postoje zapisi iz tog vremena, starorimskih pisaca, kao i zapisi pronađeni u Indoneziji i Kini o borbama pesnicama (pesničenju).

Grčki pesnik Homer opisao je borbe pesnicama u drugom tomu svog poznatog epa ispevanog u IX i VIII veku pre n.e. „Ilijada“ (najvećem delou helenske civilizacije), i to za vreme desetogodišnjih trojanskih ratova.
Dakle, u svetu postoje nedvosmisleni dokazi o milenijumskoj i viševekovnoj tradiciji borbi pesnicama, odnosno boksovanja, pretečama današnjeg bokserskog sporta.
Organizovan takmičarski boks, pesničenje, Grci su nazivali „pankracija“, tzv. borba svim silama, mešavina rvanja i šakanja. Kao takva veština uvrštena je na program od 23. Antičkih Olimpijskih igara 688., jer pre tog vremena nisu postojala jasno definisana pravila borbi. Pobednici u pesničenju smatrani su najvećim herojima u njihovim mestima, gradovima i državama iz kojih su dolazili.
Ovakva bokserska nadmetanja kao i same antičke Olimpijske igre zabranio je rimski imperator Teodosije (Theodosius Flavius), 394. godine naše ere kao ostatak paganskog nasleđa.
Ponovno oživljavanje i veliku ekspanziju boks je doživeo u Engleskoj, a naročito za vreme vladavine kralja Džorža I (George I ) u XVIII veku. Među slovenskim narodima pisani tragovi o pesničenju iz 1068. postoje kod letopisca Nestora Boks kao sport je česta meta kritičara. Oni koji ga ne vole, kažu da je grub i da podstiče na agresivnost kod onih koji ga upražnjavaju. Nasuprot njih pristalice boksa kažu da je plemenit, da izgrađuje duboko poštovanje prema protivniku i da pozitivno utiče, kako na razvoj tela, tako i na negovanje viteškog sportskog duha i drugih moralnih vrlina.
U Engleskoj, koja se smatra kolevkom savremenog boksa, prvi šampion postao je DŽEJMS FIG (JAMES FIGG 1696 – 1734.) iz Oksforda, u periodu od 1719 – 1730. Takođe je, po uzoru na antičke Grke, organizovao i podučavanje boraca u sopstvenoj bokserskoj školi pod nazivom „FIGOV AMFITEATAR“. On je, takođe i prvi organizator mečeva u ringu, jer su se do tad borbe odvijale na otvorenom prostoru, a često su ga omeđavali jednim zategnutim konopcem. Fig se smatra jednim od najznačajnijih utemeljivača modernog bokserskog sporta ili popularnog naziva „plemenite veštine“. Englez Džon „Džek“ Broton (JOHN „JACK“ BROUGHTON 1703 – 1789.) 1743. prvi je počeo da primenjuje rukavice za borbu, nazvane mafleri (mufler). Tek pet godina kasnije, uveo je i prva pisana pravila, koja su se sastojala od 7 članova. Od tog vremena boks dobija naziv „PLEMENITA VEŠTINA“ (NOBLES ARTS), jer je u velikoj meri humanizovan, uvođenjem i primenom prvih pravila u odnosu na dotadašnji način odvijanja borbi.
Nova pravila boksa, dopunjena su i primenjivana od 1865. pod nazivom LONDONSKA PRAVILA BOKSA (THE LONDON PRIZE RING RULES). Poznata su još kao pravila Markiza od Kvinzberija ( Marqis of Queensberry), gde runda traje 3 minuta, posle čega je 1 minut odmora, obavezne su rukavice korektne veličine, najboljeg kvaliteta i nove.
Definisane su dimenzije ringa 24 stope, (ft.) ili 733 cm, kvadratnog oblika. Zabranjeno je rvanje, udarci ispod pojasa i u potiljak, kao i ulazak bilo kome u ring dok runda traje.
Definisan je takođe, zadatak sudije u ringu itd. Dužina borbe nije limitirana brojem rundi. Ukupno je bilo dvanaest (12) tačaka pravila. Takva pravila usvojila je Engleska bokserska federacija, prilikom svog osnivanja 1880. u Londonu.
Prvi apsolutni šampion sveta koji nije bio Englez, postao je 1882. Amerikanac Džon Saliven (JOHN SULLIVEN), (poslednji bez rukavica, a takođe i prvi šampion sa rukavicama). Posle desetogodišnje vladavine, titulu apsolutnog prvaka sveta preuzeo mu je Džems Korbet (JAMES CORBETT) 1892. pobedivši ga nokautom u 21. rundi.
Sem profesionalnog, bokserski sport u drugoj polovini XIX veka dobija sve veći značaj i masovnost. Kao amaterski sport, biva uključen u program od III Olimpijskih Igara, 1904. Sent Luis (USA), pa do danas.
Svetska internacionalna bokserska asocijacija FIBA (FEDERATION INTERNATIONALE DE BOXE AMATEUR) osnovana je 1920. Ona je funkcionisala između dva svetska rata i bila jedini organ amaterskog, odnosno olimpijskog boksa.
Sadašnja AMATERSKA INTERNACIONALNA BOKSERSKA ASOCIJACIJA (AIBA). osnovana je 1946. godine. Od samog nastanka u XVII veku, pa do danas, propisi i pravila u bokserskom sportu stalno su menjana, usavršavana i modernizovana.
Današnji Olimpijski boks, uvođenjem sredstava zaštite i zdravstvene prevencije, postao je mnogo bezbedniji. Daleko je manji broj povreda arkade, kao i borbi koje se završavaju nokautima, koje ponekad imaju i traumatične posledice.
Evropska bokserska unija (EBU), kao profesionalna organizacija, osnovana je 1946.
Odlukom Svetske amaterske bokserske federacije (AIBA), na Rimskom kongresu 1966., predloženo je osnivanje Evropske amaterske bokserske asocijacije (EABA), što je i učinjeno 1967. Radi ujednačenih naziva svih kontinentalnih federacija, AIBA je 2008. predložila promene naziva, tako da se bivša EABA sad zove EUBC (European Union Boxing Confederation).
Prvi posleratni amaterski evropski šampionat, organizovan je 1947. u Dablinu, Irska, a prvi svetski amaterski šampionat održan je 1974. u Havani, Kuba, sve u organizaciji i pod okriljem AIBA.Osnovna boksačka oprema su boksačke rukavice i bandaže za ruke. Bandaže su zavoji kojima se oblaže šaka da se učvrste kosti i spriječi ozljeda prilikom udaraca, a rukavice dijelom amortiziraju udarac i sprječavaju ozljede kao što su ogrebotine i sl. Rukavice imaju propisanu težinu za natjecanja po pravilima pojedine boksačke federacije.

Borba se odvija u ograđenom ringu, propisane veličine zavisno od federacije. Bokseri u amaterskom boksu moraju biti obučeni u sportski dres, moraju nositi boksersku zaštitnu kacigu, koja ima funkciju sprečavanja jačih povreda. Ipak, kaciga ne štiti od činjenice da je prilikom udarca mozak udarenog boksera izložen kontuziji, odnosno udaranju zbog potresa glave. Takođe, kaciga ne štiti bradu boksera koja je takođe izložena direktnim udarcima. Bokseri u profesionalnom boksu ne nose kacige, niti moraju imati dres na gornjem delu tela, već su najčešće iznad pojasa nagi.Osnovni cilj bokserske borbe je zadati što više udaraca protivniku a pri tome primiti ih što manje. Dobro plasirani snažni udarci mogu protivnika i oboriti s nogu. Protivnika na podu nije dozvoljeno udarati, već on dobija vreme od 10 sekundi za oporavak i eventualni nastavak borbe. Udarci su dozvoljeni samo u gornje delove tela, iznad pojasa, i to samo s prednje strane. Svaki dobro plasirani udarac se boduje, te ti bodovi u slučaju da oba borca dočekaju kraj zadnje od predviđenog broja rundi na nogama, određuju pobednika.

Bokserski meč najčešće prati više sudija, jedan u ringu koji osigurava poštovanje pravila za vreme borbe, i tri ili više njih (najčešće neparan broj, da se izbegne podeljena odluka) oko ringa koji prate borbu i boduju udarce.

Meč se odvija u rundama od po tri minuta. Broj rundi varira, u amaterskom boksu se boksuje u tri runde, a u profesionalnom od 5 do 12 rundi.Postoji više osnovnih načina bokserske borbe. Osnovni bokserski stav predviđa stoj u raskorak i ruke postavljene u visini ramena sa šakama ispred glave kao štit. Ta postavka ruku se naziva gard. Postoji i više vrsta udaraca kao što su aperkat(udarac od dole prema gore, načešće u bradu protivnika), zatim direkt, kroše, poludirekt, itd. Prilikom borbe borci zauzimaju različite položaje jedan prema drugom zavisno o stilu svakog borca, pa je tako poznata borba sa odstojanja kada su borci udaljeni jedan od drugog za dužinu ruke i više, ili npr. borba u klinču, kada su borci u neposrednoj blizini jedan drugog. Borac zavisno od položaja bira najdelotvornije udarce i načine obrane.

U bokserskoj tehnici važan je i rad nogu, kojim se borac može brzo premeštati u povoljniji položaj, kao i obrambeno umeće izbegavanja udaraca poznato kao eskivaža. Ipak, osnova svakog boksera pre svega mora biti brzina i snaga udaraca koje je u stanju uputiti prema protivniku.

Profesionalni meč: Domingues vs.Ortiz - Profesionalni boks se smatra najvišim stupenom bokserskog razvoja jednog boksera, pa se uopšte prvaci u profesionalnom boksu smatraju i najboljim bokserima uopšte. Glavni cilj svakog profesionalnog boksera je kroz niz borbi s ugovorenim protivnicima ostvariti što bolju poziciju na rang listi federacije za koju se takmiči, steći tzv. status izazivača koji mu onda omogućava borbu s aktualnim prvakom u toj federaciji. Pobedom nad prvakom izazivač steče status prvaka, najčešće simboliziran zlatnim pojasom te federacije. Poraz u borbi za prvaka najčešće znači i gubitak mesta na rang listi, i gubitak šanse za borbu za naslov, barem dok se bokser ponovno ne dokaže kroz druge mečeve. Veliki je broj boksera koji su ostali upamćeni po svojim borbama, iako se harizmom kao najveći među njima često ističe teškaš Muhammad Ali. Mnogi će ljubitelji boksa međutim svoje glasove dati npr. teškašima Joe Frazieru, Mike Tysonu, Lenox Lewisu ili možda bokserima u lakšim kategorijama kao što su bili Sugar Ray Leonard ili Oscar de la Hoya. Profiesionalnim boksom upravljaju bokserske federacije, koje preko svojih promotera sastavljaju liste izazivača i dogovaraju borbe za naslov. Nažalost, u šumi različitih federacija prosečni se ljubitelj teško snalazi, i ponekad nije jasno koliko je neka titula 'svjetskog prvaka po verziji XY' zaista relevantna. Ipak, među brojnim federacijama se ističu kao najpoznatije i jedine relevantne: World Boxing Association (W.B.A.) World Boxing Council (W.B.C.) International Boxing Federation (I.B.F.) World Boxing Organization (W.B.O.) International Boxing Organization (I.B.O.) World Professional Boxing Federation (W.P.B.F.).

Amaterski boks se često naziva i olimpijskim boksom, zbog činjenice da se pravila te verzije boksa koriste i na Olimpijskim igrama. Bokseri obavezno nose kacige i dresove (majice). Rukavice su u amaterskom boksu označene belom trakom na prednjoj strani, a boduju se samo udarci tim delom rukavice.

Gotovo svi bokseri počinju svoju karijeru u amaterskom boksu, pa tek nakon dokazivanja u toj kategoriji prelaze u profesionalce.


preuzeto sahttp://www.bsv.org.rs/clanak.php?r=br-142/Boks-kroz-istoriju.html i https://sh.wikipedia.org/wiki/Boks